plany_cz2art - Łapskie Towarzystwo Regionalne

Szukaj
Idź do spisu treści

Menu główne

plany_cz2art


Nowe materiały z Sankt Petersburga

12.09.2016


Druga wyprawa do Sankt-Petersburga miała miejsce w dniach 3-8 lipca 2016 r. i, podobnie jak w styczniu, dotyczyła poszukiwań archiwalnych wszelkich źródeł dotyczących historii kolei w Łapach, a także innych miejscowości położonych w najbliższym sąsiedztwie. Wyjazd sfinansowała Gmina Łapy oraz częściowo Gmina Poświętne. Tym razem dokumentów poszukiwałem nie tylko w Rosyjskim Państwowym Archiwum Historycznym (RGIA ), mieszczącym się przy Zanievskim Prospekcie 36, ale również w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej, znajdującej się przy ulicy Sadowej 18.

N
owe materiały pozyskane podczas drugiego wyjazdu odkrywają nowe fakty z dziejów historii kolei na tym terenie. Udało mi się dotrzeć do jednego z pierwszych planów (w kolorze) kolei warszawsko-petersburskiej z 1851 r. Jest to prawdziwy unikat, na którym naniesiono projektowane stacje. Jest on o tyle ciekawy, z uwagi na fakt, że nie uwzględniono na nim stacji w Łapach. Ale, co ciekawe, nie ma również stacji w Surażu. Według wielu opracowań, stacja w Surażu nie powstała, ponieważ zbuntowali się rzekomo jego mieszkańcy. Prezentowany plan, a także przywieziony dokument z wykazem stacji z 1851 r., burzy powtarzaną od niemal stu lat legendę o rzekomo projektowanej stacji w dawnym mieście królewskim. Oczywiście trzeba badać dalej, przeglądać inne plany, dokumentację budowy kolei.



Fragment dużego kolorowego planu projektowanej linii Petersburg – Warszawa (odcinek z Warszawy do Wilna) z ok. 1851 r.
RGIA, f. 354, op. 1, d. 369, k. 2ob



Przywiezione plany dostarczają kolejnych ważnych szczegółów do historii budowy infrastruktury w Łapach i Białymstoku. Jednym z najciekawszych jest kolorowy plan, najprawdopodobniej z ok 1860 r. przedstawiający projektowany odcinek linii kolejowej na odcinku z Uhowa, przez zaścianki Łapińskich, do wsi Osse. Jest również inny plan linii z Uhowa do Gąsówki Oleksin, z dokładnym wykazem wsi, które przecięły tory kolejowe.




Projektowany odcinek linii kolejowej przez zaścianki Łapińskich (fragment), ok. 1856 r.
RGIA,
f. 258, op. 8, d. 1316, k. 15.




Plan instalacji wodociągowej, wieży ciśnień i miejsca pobrania wody wraz z planem stacji Łapy (fragment), ok. 1860 r.
RGIA,
f. 258, op. 8, d. 1329, k. 6.









Plan dworca kolejowego w Białymstoku, ok. 1900 r.
f. 350, op. 44, d. 767, k. 6-8




Plan parowozowni w Łapach, przełom XIX i XX wieku
RGIA,
f. 350, op. 44, d. 800, k. 3.







Plany rozmieszczenia torów i infrastruktury kolejowej względem gruntów należących
do wsi Łapy-Bociany, Leśniki, Szołajdy, Barwiki, Zięciuki, Wity, Łynki, Gąsówka Stara, Gąsówka Oleksin, 1856 r. (fragment)

RGIA,
f. 350, op. 63, d. 398, k. 1-4.


W Bibliotece Narodowej udało mi się wykonać fragmenty kilkunastu ksiąg i informatorów kolejowych  z przełomu XIX i XX wieku. Jedną z najbardziej ciekawych jest Kratkij obzor komerczeskoj... z 1901 i 1902, który przynosi wiele interesujących danych na temat funkcjonowania linii kolejowej w zakresie przewozu towarów i składowania ich na poszczególnych stacjach (m.in. Łap). Innym ciekawym dokumentem jest Album Prinarevskoj Dorogi z końca XIX wieku (fragmenty zamieszczam poniżej), który zawiera liczne plany budynków stacyjnych, infrastruktury a nawet mebli umieszczanych w dworach kolejowych na linii z Łap do Ostrołęki.



Plan budynku koszar na stacji w Łapach, koniec XIX wieku
Albom ispolnitelnych czerteżej Prinarevskoj Ż. D. i Orany-Olitskoj Wietvii S. Peterburgo-Warszavskoj Żel. Dor., 1891-1893 i 1893-1895. Sankt Petersburg 1901.





Fragment planu projektowanej linii kolejowej Łapy-Ostrołęka z 1893 r.
Albom ispolnitelnych czerteżej Prinarevskoj Ż. D. i Orany-Olitskoj Wietvii S. Peterburgo-Warszavskoj Żel. Dor., 1891-1893 i 1893-1895. Sankt Petersburg 1901.



Ciekawe informacje dotyczą również dziejów powstania styczniowego na przestrzeni od stycznia do maja 1863 r. w okolicy Łap. Przywiozłem jedynie fragmenty z dwóch dużych (blisko 600 stronicowych) ksiąg z raportami rosyjskimi na temat przebiegu działań powstańczych. Dla samych natomiast Łap źródła te są potwierdzeniem na zaangażowanie miejscowego społeczeństwa, robotników warsztatów, okolicznej szlachty w działania powstańcze przeciwko rosyjskiemu zaborcy. W przyszłości warto  pozyskać w całości kopie owych ksiąg.

Materiałów tego typu w rosyjskich archiwach jest dużo więcej. To, co udało się przywieść, to jedynie kropla w morzu. To nieprzebrane bogactwo można eksplorować bez końca i zawsze coś ciekawego się znajdzie, nie tylko dla historii Łap, ale również i innych miejscowości. Niestety, sam wyjazd, a już w szczególności koszty kopiowania tych materiałów w Rosji, są zbyt wysokie. Aktualnie tylko
w niektórych bibliotekach w Sankt-Petersburgu można robić kopie własnym aparatem. Dla części zbiorów, np. przed 1850 r. samodzielne kopiowanie jest jednak zabronione. Trudno też powiedzieć, kiedy Rosjanie wprowadzą tę regułę w archiwach. W polskich archiwach co najmniej od kilku lat można samodzielnie i nieodpłatnie wykonywać zdjęcia zamówionych materiałów, co każdy sobie chwali. W RGIA raczej się na to nie zanosi. Nie zmienia to jednak faktu, że Rosjanie jak zwykle okazali się bardzo uprzejmi i pomocni w moich poszukiwaniach.

Podobnie jak poprzednim razem, c
hciałbym na koniec podziękować władzom Gminy Łapy, w tym Pani Burmistrz – Urszuli Jabłońskiej za sfinansowanie tego wyjazdu. Dziękuję również Wójtowi Gminy Poświętne - Panu Witoldowi Łapińskiemu, który również wsparł finansowo ten wyjazd. Słowa podziękowania kieruję również do Pana prof. Adama Dobrońskiego oraz Pana dr Wojciecha Walczaka z Uniwersytetu w Białymstoku.


Piotr Sobieszczak

 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego