artykuł - Łapskie Towarzystwo Regionalne

Szukaj
Idź do spisu treści

Menu główne

artykuł

Archiwum > 2011


Pamiętny wrzesień 1939 r. w Łapach. 72 rocznica wybuchu II wojny światowej.

Piotr Sobieszczak

W dniu 1 września 1939 r. wybuchła II wojna światowa. Był to najkrwawszy ze wszystkich konfliktów zbrojnych XX wieku. Wojna odbiła swoje bolesne piętno przede wszystkim na bezbronnej ludności cywilnej.

Kilka dni przed wybuchem wojny mieszkańcy miasta oraz okolicznych wsi próbowali przygotować się do mającego się rozpocząć konfliktu. Kopano prymitywne schrony przeciwlotnicze, brano udział w szkoleniach medycznych oraz przeciwgazowych. Na wieży strażackiej przy ulicy Piaskowej w Łapach urządzono punkt obserwacyjny, aby informować na bieżąco o zbliżających się nalotach. Wierzono jednak, że wojna nie potrwa długo. Liczono na pomoc aliantów zachodnich oraz na walecznych polskich żołnierzy.

Od 5 do 8 września 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadziło kilkanaście zmasowanych ataków na linię kolejową w Łapach. Zniszczona została drewniana zabudowa miasta, zwłaszcza w gęsto zabudowanej dzielnicy Leśniki. Niemal doszczętnie zbombardowano dworzec oraz infrastrukturę kolejową. W tych dniach zginęło blisko 20 mieszkańców Łap. Najwięcej z nich poniosło śmierć w wyniku wybuchu bomby w domu przy ulicy Piłsudskiego (Obecnie ul. gen. Władysława Sikorskiego). Ich ciała zostały pochowane na łapskim cmentarzu.

W miesiącu wrześniu mieszkańcy Łap oraz najbliżej okolicy byli świadkami dwóch okupacji. W dniu 14 września do miasta wkroczyli Niemcy, którzy objęli tutaj władzę do czasu wkroczenia Sowietów. W myśl paktu Ribbentrop-Mołotow 17 września 1939 r. wschodnią granicę Polski zaatakowały wojska sowieckie. Już w dniu 26 września 1939 r. wkroczyły one do Łap. W wyniku październikowych wyborów mieszkańcy miasta oraz okolicy zostali włączeni do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W ten oto sposób wbrew swojej woli stali się oni obywatelami obcego państwa. Polska ponownie znikła z mapy Europy.

Wkrótce okupant sowiecki przystąpił do realizacji swojej zbrodniczej polityki. Rozpoczęły się niekończące się aresztowania. Głównymi podejrzanymi byli patrioci polscy, oficerowie, przedstawiciele lokalnej administracji, nauki i kultury. W październiku NKWD aresztowało wójta gminy Poświętne – Władysława Kamieńskiego, którego los do tej pory pozostaje nieznany. W tym samym czasie wywieziono na wschód burmistrza Łap Henryka Ciborowskiego. Zginął on najprawdopodobniej w 1941 r. w Kazachstanie. Ofiarami polityki sowieckiej stali się również m.in.: kpt. Marcin Beszta-Borowski, por. Edward Gründl, por. Eugeniusz Niemunis, Bronisław Zarzecki, por. Henryk Kamiński, ppor. Henryk Stanisław Ostrowski (nauczyciel), Stanisław Kurek, kpt. Antoni Dmochowski. W ciągu dwuletniego okresu okupacji sowieckiej wywieziono z Ziemi Łapskiej około 100 osób do Kazachstanu i odległych wschodnich terenów ZSRR. Tylko nieliczni wrócili do swojego rodzinnego domu.

W latach 1941-1944 miała miejsce kolejna okupacja, tym razem niemiecka. W listopadzie 1942 r. Niemcy dokonali wywózki około 800 Żydów z Łap oraz okolicznych wsi. W 1943 r. większość z nich zginęła w komorach gazowych obozu zagłady w Treblince. W ramach masowej łapanki w maju 1944 r. wywieziono do obozów koncentracyjnych 325 mieszkańców Łap. Nie powróciło około 130.

W dniach 6-8 sierpnia 1944 r. toczyły się krwawe walki o zajęcia Łap. W dniu 10 sierpnia Armia Czerwona ostatecznie wyparła Niemców z następujących wsi: Łupianka Stara, Jeńki, Waniewo, Kowalewszczyzna oraz Truskolasy Lachy. Po ciężkich walkach w dniu 12 sierpnia 1944 r. Sowietom udało się przełamać opór niemiecki w Sokołach oraz Wnorach Starych. Jeszcze tego samego dnia jednostki 3 i 48 Armii zajęły Poświętne. Na interesującym nas terenie wojna powoli dobiegała końca, chociaż jej ostateczny koniec nastąpił dopiero w dniu 2 września 1945 r. Lata powojenne były okresem utrwalania reżimu komunistycznego i walk podziemia niepodległościowego.

Bilans obydwu okupacji miał okrutny wymiar. Oprócz zniszczeń materialnych zginęło blisko 1500 osób. Do dzisiaj jednak nie znamy wszystkich personaliów a także dokładnej statystyki dotyczącej ofiar II wojny światowej na naszym terenie.

Artykuł ten został wysłany w ostatnim tygodniu sierpnia 2011 r. do dyrektorów wszystkich szkół na terenie gminy Łapy z prośbą o wykorzystanie jego treści na lekcjach historii.

 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego